Logo

Powstanie wiatru

Na samym początku musimy sobie uświadomić, że istnieją formacje baryczne. Nie będziemy śled- zić mechanizmu ich powstawania, przyjmiemy ich istnienie jako fakt. Podstawowymi formacjami barycznymi są wyż baryczny i niż baryczny. Wyż baryczny możemy sobie wyobrazić jako wyższą górkę powietrza, niż baryczny zaś jak powietrzną dolinę. I nie jest to złe tłumaczenie, bo w rzeczywistości tak naprawdę jest. Jeśli takie formacje topograficzne chcemy jakoś odwzorować na mapie, to czegoś nam jeszcze brakuje.. Aha, poziomicy :) no ale te istnieją, w meteorologii są to izobary (Rys. 1,6).

Izobary to linie, łączące punkty na powierzchni ziemi, które mają takie samo ciśnienie atmosferyczne (po przeliczeniu na poziom morza). To są w jakiś tam sposób po- ziomice; meteorologowie używają określeń topograficznych. Możemy spotkać się w komentarzach synoptyka z wyrazami takimi jak „grzbiet wyższego ciśnienia” albo „siodło baryczne” itd. W przyrodzie jakiekolwiek różnice mają tendencje do wyrównywania się i z ciśnieniem też tak jest. Przypomnijcie sobie aerodynamikę. Podciśnienie nad skrzydłem i nadciśnienie pod skrzydłem i wynikiem tego jest zawirowanie za końcami skrzydła i powstanie oporu indukowanego. Działa to i w atmosferze. Różnice między wyżem i niżem barycznym mają tendencje wyrównać się, tylko że... Pan Coriolis. Na powietrze, które chce wybiec z wyżu barycznego i tym wyrównać różnice ciśnień, zacznie natychmiast wpływać siła Coriolisa, która go zacznie odchylać wprawo, i to tak długo, dopóki siła Coriolisa i siła gradientu barycznego się nie wyrównują (Rys. 1,7).

z wyżu barycznego nie wybiega na zewnątrz, lecz kręci się wokół wyżu barycznego w prawo. N zd- jęciach satelitarnych widać, że zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara. A im większa jest różnica ciśnienia (izobary na mapie synoptycznej leżą blisko siebie), tym mocniejszy będzie wiatr. Dopiero później zacznie się jakby „nawijać” dookoła środka niżu barycznego i niż rotuje w lewo, tzn. przeciwnie do kierunku wskazówek zegara.Tak to wygląda na pewnej wysokości. Niżej nad ziemią, w warstwie przyściennej atmosfery (warstwa przyścienna jest warstwą, w której na ruch powietrza wpływa tarcie o powierzchnie ziemi, może być laminarna czy turbulentna, w atmosferze jest gruba - dziesiątki metrów nad morzem czy oceanami, setki metrów nad lądem i kilometry nad górami) wpływ siły Coriolisa jest ogra- niczony tarciem o powierzchnie ziemi i kierunek wiatru jest lekko odchylony od izobarów : wokół wyżu barycznego jest to o 10 – 20 stopni na zewnątrz wyżu i wokół niżu barycznego około 20 – 30 stopni do środku niżu (Rys. 1,8).

Wiatr, który powstaje przez różnice ciśnień i który nazywa się wiatrem barycznym (czy też gradi- entowym) ma dla naszego latania największe znaczenie, chociaż w pewnych warunkach lokalne zjawiska (wiatr dolinowy, bryza.. o nich później) mogą być dominujące. Zawsze więc zanim zapa- kujemy skrzydło i wyjedziemy na latanie, sprawdzamy w prognozach kierunek wiatru i wyobrażamy sobie, jak wiatr będzie opływać teren i wybieramy takie startowisko, na którym wiatr będzie wiać najbardziej prostopadłe pod stok.