Logo

Siła Coriolisa

I teraz wam muszę powiedzieć coś, co było długo tajemnicą, lecz w końcu musiało wyjść na światło dzienne: Coriolis dosyć dużo chlał. I gdy tak raz wstawał od baru, to rzuciło nim w prawo tak, że w końcu wylądował na śmietniku. Naukowcem był, to zaczął rozmyślać,dlaczego tak się stało (odpowiedź, że litr fajnego trunku potrafi z człowiekiem cuda wyczyniać go nie zadowoliła) i w końcu do tego doszedł. Doszedł do tego, że wszystkie ruchome przedmioty na półkuli północnej są odchylane w prawo i odpowiednio na półkuli południowej w lewo. Powodem jest rotacja Ziemi. Drugim powodem powstania siły Coriolisa jest – zupełnie zwykła bezwładność. Ziemia jest kulista i kręci się wokół swojej osi. Prędkość kątowa jest jasna: jest to 360 st na 24 godzin. . Prędkość obwodowa zmienia się w zależności od szerokości geograficznej. Na biegunie jest to prawie zero, gdy zbliżamy się do równika to rośnie i na równiku jest ona właśnie na- jwiększa, tj 40 000 km na 24 h, i to jest jakieś 1670 km/godzinę. (Rys.1,4) Dosyć szybkie, nie?

Spróbujcie sobie wyobrazić, że weźmiemy coś naprawdę ciężkiego, na przykład masywną kulę stalową, postawimy ją na równiku i zaczniemy ją toczyć na północ. Będzie się poruszać na północ, oczywiście, bo ma swoją bezwładność, to będzie też utrzymywać swoją dużą prędkość obwodową. I niebawem dostanie się do miejsca, które jest bliżej osi ziemskiej, w którym ma mniejszą prędkość obwodową – i tam zacznie powierzchnię ziemi przebiegać i odchylać się w prawo względem ziemi. Właśnie tak, jak ową kule postawimy gdzieś w okolicy bieguna północnego i zaczniemy ją toczyć na południe, powierzchnia ziemi zacznie pod nią pod- biegać szybciej i pod względem ziemi będzie się odchylać znów w prawo (Rys. 1,5).

Jeśli ją rzu- cimy na wschód, to ją przyspieszymy i kula będzie uciekać znów w prawo, tzn. na południe, bo tam jest większa obwodowa prędkość powierzchni ziemi i kula chce jej dorównać. I gdy tę kule rzucimy na zachód to ją przyhamujemy.. Itd. Na półkuli południowej oczywiście siła Coriolisa też działa, tylko w odwrotnym kierunku. Dlatego też np. formacje baryczne na półkuli południowej kręcą się w odwrot- nym kierunku do tych na półkuli północnej. Siła Coriolisa działa na wszystkie ruchome przedmioty na powierzchni ziemi. Wyraźnie wpływa tylko na przedmioty, które są naprawdę ciężkie (np. prawe tory na kolejach jednokierunkowych bardziej się zużywają) czy na przedmioty, które się poruszają szybko. W meteorologii to jest ten pierwszy przykład: kilometr przestrzenny waży 1,2 miliona ton.